Katedra Antropologii Literatury i Nowych Mediów i Katedra Kulturoznawstwa
Uniwersytetu Mikołaja Kopernika
zapraszają na konferencję
(Neo)sarmatyzm w kulturze polskiej po 1989
Konferencja odbędzie się w dniach 22-23 września 2026 r. w Toruniu.
Neosarmatyzm to zespół aprobatywnych nawiązań do szlacheckiej formacji kulturowej, który pełni cele przede wszystkim tożsamościowe. Charakterystyczny jest dla wszystkich etapów nowoczesnej kultury polskiej, która od drugiej połowy XVIII wieku rozwija się w sytuacji niemal ciągłej zależności polityczno-kulturowej, stąd też niemal zawsze staje się próbą „odzyskiwania dziedzictwa” (słowa Teresy Walas) utraconego lub przywłaszczonego przez rozmaicie pojmowanego opresora. Po 1989 roku neosarmatyzm kształtuje się w relacji do dwóch „wielkich Innych”: wobec oficjalnej kultury PRL-u, która jako „postkomunizm” wciąż wiedzie swój (teraz już widmowy) żywot; oraz wobec zachodniej kultury liberalnej, w obręb której społeczeństwo polskie wchodzi po przełomie ustrojowym. Dopiero w XXI wieku pojawiają się niebinarne ujęcia, wskazujące na osmotyczny związek między (neo)sarmatyzmem i nowoczesnością. Początkowo neosarmatyzm rozwijał się w ramach kultury inteligenckiej, to do niej bowiem należą autorzy publikujący w latach 90. we „Frondzie”, „Arkanach”, „Debacie” oraz późniejsi autorzy publikacji książkowych, tacy jak Jacek Kowalski czy Jarosław Marek Rymkiewicz. Począwszy od XXI wieku zaczyna się prężnie rozwijać neosarmacka popkultura realizująca się przede wszystkim w narracjach fikcjonalnych (do najbardziej znanych przykładów należą powieści Jacka Komudy, Jacka Piekary, Konrada T. Lewandowskiego).
Celem, który sobie stawiamy jako organizatorzy konferencji, jest systematyczne zbadanie zjawiska neosarmatyzmu po 1989 roku dotychczas naświetlanego jedynie okazjonalnie i punktowo. Pragnęlibyśmy jednak także sprostać dwóm innym zadaniom.
Po pierwsze – zdiagnozować i opisać inne nawiązania do szlacheckiej formacji kulturowej. Część z nich pozostaje jawnie konfrontacyjna (jak w najpopularniejszych wersjach zwrotu ludowego), inna dystansuje się zarówno wobec aprobatywności neo-, jak i konfrontacyjności anty-sarmatyzmu (jako przykład warto by wskazać zjawisko kampu postsarmackiego). Stąd ambiwalencja widoczna w zapisie „(neo)sarmatymu” w tytule konferencji.
Po drugie – odnieść się do sarmatyzmu jako pojęcia i postawić pytanie o jego użyteczność w dyskursie naukowym. Jak rozumieć sarmatyzm? Czy można zbudować jego definicję? Czy dotychczasowe próby definiowania zjawiska zachowały swoją ważność? Jeśli nie, to jakim innym pojęcie zastąpić „sarmatyzm”? Pragniemy, aby przedmiotem badawczego namysłu uczestników konferencji stały się następujące zagadnienia:
· Sarmatyzm jako pojęcie naukowe – czy go potrzebujemy? Czy w obliczu mnogości jego określeń (sarmatyzm jako formacja kulturowa, ideologia, światopogląd, styl itd.) jest możliwa i konieczna nowa i spójna definicja?
· Sarmatyzm – kategoria w ramach dyskursu potocznego i publicystycznego;
· Szlachecka formacja kulturowa w podręcznikach szkolnych i programach
nauczania;
· neosarmatyzm jako pojęcie;
· neosarmatyzm jako forma pamięci i tożsamości kulturowej;
· neosarmatyzm jako ideologiczne zaplecze polskiej polityki;
· neosarmatyzm w kulturze polskiej po 1989 roku wobec jego wcześniejszych odmian;
· neosarmatyzm w inteligenckim obiegu kultury polskiej po 1989 roku;
· neosarmatyzm w popkulturze;
· neosarmatyzm i nowoczesność;
· „zwrot ludowy” wobec sarmatyzmu: konflikty i możliwe osmozy;
· „kamp sarmacki”;
· sylwetki wybranych autorów nawiązujących do sarmatyzmu w swojej twórczości.
Otwarci jesteśmy także na Państwa propozycje.
Propozycje zgłoszeń prosimy przesyłać do 1 czerwca b. r., korzystając z formularza: https://forms.gle/noiNkYBaQhWMmVuy6.
Opłata konferencyjna wynosi 270 zł (nie obejmuje kosztów noclegu). Informacja o zakwalifikowaniu: 14 czerwca.
Organizatorzy konferencji:
dr hab. Paweł Bohuszewicz, prof. UMK
dr Aldona Kobus
Sekretarze konferencji:
mgr Sebastian Tauer (sebastian.tauer@doktorant.umk.pl)
mgr Małgorzata Sojak-Tauer (m.sojak-tauer@doktorant.umk.pl)