KontaktFosa Staromiejska 3, 87-100 Toruń
tel.: +48 56 611 3510
e-mail: Dziekanat_Human@umk.pl

Granty pracowników


Przełączanie kodów w warunkach polsko-rosyjskiego bilingwizmu w polskiej wyspie językowej na Syberii (wieś Wierszyna k/Irkucka)

NCN, Opus 12, 2016/23/B/HS2/01200, 2017-2020
Kierownik projektu: dr hab. Michał Głuszkowski, prof. UMK

Projekt jest próbą szczegółowej charakterystyki zjawiska przełączania kodów pomiędzy dwoma słowiańskimi językami – rosyjskim i polskim lub, dokładniej – pomiędzy standardowym językiem rosyjskim i małopolską gwarą. Wieś Wierszyna stanowi specyficzną społeczność, ponieważ została założona przez dobrowolnych osadników z zaboru rosyjskiego w 1910 r., 130 km na północ od Irkucka. Ze względu na swoje położenie ok. 6000 km od rodzimych terenów wierszyńska wspólnota jest wsypą językową, czyli skupiskiem ludności oderwanym od swojego ,,kontynentu językowego”, czyli Polski. Analiza sytuacji językowej potomków polskich osadników na Syberii wykaże, w jaki sposób zjawisko przełączania kodów jest uzależnione od czynników społecznych (wiek, płeć, wykształcenie, zawód, stosunek do tradycji, pozycja społeczna) oraz lingwistycznych (kontakt zachodniosłowiańskiego dialektu ze wschodniosłowiańską odmianą standardową). Projekt ten jest pierwszą tak szeroko zakrojoną analizą CS w warunkach kontaktu języków słowiańskich.


Zasób frazeologiczny gwary staroobrzędowców w Polsce

NCN, Preludium 15, 2018/29/N/HS2/01903, 2019-2022
Kierownik projektu: mgr Magdalena Grupa-Dolińska

Celem projektu jest analiza zasobu frazeologii, notowanej współcześnie w rosyjskiej gwarze staroobrzędowców w Polsce. Projekt skupia się przede wszystkim na zbadaniu pochodzenia zarejestrowanych frazeologizmów, ponieważ dotychczasowe analizy wykazały, że oprócz rosyjskich konstrukcji w gwarze staroobrzędowców występują także frazeologizmy pochodzące z języka polskiego, niemieckiego i białoruskiego. Nadrzędnym celem projektu jest ustalenie, jaką część zgromadzonego zasobu stanowić będą jednostki frazeologiczne o rodzimej rosyjskiej proweniencji, a jaką – jednostki przejęte z innych języków w czasie migracji lub już po osiedleniu się staroobrzędowców. Tym samym, po zakończeniu projektu możliwa będzie odpowiedź na pytanie, czy frazeologia gwary staroobrzędowców w Polsce jest wciąż rosyjska? Inspirację dla niniejszego projektu stanowi nietypowa sytuacja językowa ,,polskich” staroobrzędowców – stałe współistnienie dwu, a w przypadku staroobrzędowców mazurskich (historycznie) trzech, kodów językowych w obrębie jednej wspólnoty, które wzajemnie się przenikają, z wyraźną przewagą wpływów polskich na rosyjską gwarę. Na sytuację językową starowierców wpłynęły także skomplikowane losy tej diaspory – przebyte wieloetapowe migracje poskutkowały pojawieniem się w ich rodzimej gwarze obcych elementów językowych (adekwatnych terenom, przez które migrowali oraz na których osiedli): polskich, białoruskich i litewskich w przypadku regionu suwalsko-augustowskiego, oraz polskich i niemieckich w przypadku ośrodka mazurskiego.


Trauma kulturowa I wojny światowej we współczesnej literaturze brytyjskiej, francuskiej i kanadyjskiej

NCN, Opus 6, UMO-2013/11/B/HS2/02871
Kierownik projektu: dr hab. Anna Branach-Kallas, prof. UMK

Celem projektu jest zebranie materiałów oraz analiza porównawcza wizji I wojny światowej w literaturze Wielkiej Brytanii, Francji i Kanady ostatnich czterdziestu lat. Od lat siedemdziesiątych ubiegłego stulecia zaobserwować można wielki powrót tematyki Wielkiej Wojny w literaturze pięknej tych krajów.  Nasza hipoteza badawcza opiera się zatem na założeniu, iż Wielka Wojna nadal jest źródłem traumy kulturowej w wyobraźni zbiorowej Brytyjczyków, Francuzów i Kanadyjczyków, a w swych wizjach artystycznych pisarze usiłują znaleźć różnorakie sposoby przepracowania traumy oraz upamiętnienia i odkupienia cierpienia wywołanego przez globalny konflikt lat 1914-1918.


Sploty historii przemocy – wojna, opór i postkolonialna etyka upamiętniania w angielsko- i francuskojęzycznych powieściach pierwszo-wojennych XXI wieku

NCN, Opus 17, 2019/33/B/HS2/00019
Kierownik projektu: dr hab. Anna Branach-Kallas, prof. UMK

Celem projektu jest zebranie materiałów, interpretacja i analiza porównawcza utworów literackich na temat pierwszej wojny światowej opublikowanych w XXI wieku w języku angielskim i francuskim, które ujmują wydarzenia z przeszłości z perspektywy oddziałów kolonialnych. Sformułowano następujące hipotezy badawcze: (1) autorzy interpretowanych powieści i opowiadań ilustrują traumę będącą wynikiem wojny, która jednocześnie staje się ważnym punktem odniesienia dla procesów tożsamościowych w XXI wieku; (2) autorzy ukazują ciągłość pomiędzy I wojną a wcześniejszymi i późniejszymi wybuchami przemocy; (3) ponadto, w świecie przedstawionym tych utworów, I wojna światowa funkcjonuje jako katalizator walki o niepodległość w różnych częściach Imperium Brytyjskiego i Francuskiego. Nasuwa się szereg pytań: W jaki sposób wybrani autorzy przedstawiają doświadczenie kolorowych żołnierzy podczas wojny? Czy upamiętniając wydarzenia sprzed stu lat dążą do wybaczenia i zapomnienia, czy, wręcz przeciwnie, zbiorowa amnezja budzi w nich sprzeciwa katastrofa wojenna opór i bunt? Jakie obszary działań wojennych poza frontem zachodnim pojawiają się w tej literaturze? Jak analizowani autorzy ustosunkowują się do spuścizny stereotypów kolonialnych?Korpus, który udało się do tej pory zgromadzić składa się z dziesięciu tekstów opublikowanych we Francji, Wielkiej Brytanii, Kanadzie, Stanach Zjednoczonych, Republice Południowej Afryki i Algierii w (szeroko rozumiane) stulecie wojny: Three Day Road (2005) Josepha Boydena, „Uriah’s War” (2014) Andrei Levy, A God in Every Stone (2014) Kamili Shamsie, Blue Ravens: Historical Novel (2014) Geralda Vizenora, Dancing the Death Drill (2017) Freda Khumalo, Le temps de la douleur (2003) Bahii Kiared, Galadio (2010) Didier Daeninckxa, Le bataillon créole (guerre de 1914-1918) (2013) Raphaëla Confianta, Souviens-toi de moi (2014) Martine Laffon oraz Frère d’âme (2018) Davida Diopa. Wybrana metodologia opiera się na badaniach postkolonialnych, komparatystycznych i trauma studies. Zagadnienia związane z pamięcią kulturową zostaną ujęte w perspektywie transkulturowej. Taki interdyscyplinarny aparat teoretyczny pozwoli wyjaśnić, dlaczego i w jaki sposób trauma I wojny jest ważnym punktem odniesienia dla tożsamości postkolonialnych w różnych kontekstach kulturowych sto lat później. Stulecie Wielkiej Wojny stało się pretekstem do wyłonienia się nowych form upamiętniania. Sto lat po jej zakończeniu, I wojna jest przedmiotem nowych interpretacji, które mają głęboki potencjał etyczny i afektywny. Co istotne, w latach poprzedzających rocznicę, a także w samo stulecie działań wojennych, pojawił się szereg powieści, które ukazują doświadczenie wojenne z perspektywy wojsk i społeczności kolonialnych. Teksty te nie doczekały się jeszcze krytycznego opracowania. Projekt będzie zatem stanowił pierwszą analizę porównawczą literatury postkolonialnej w języku angielskim i francuskim opublikowaną w XXI wieku. Perspektywa porównawcza pozwoli zidentyfikować splot podobieństw i różnic w traumatycznym doświadczeniu wojennym różnych grup etnicznych i rasowych, a także pomiędzy wcześniejszymi i późniejszymi konfliktami, które są zilustrowane w tych utworach, jak i w sposobach ich obrazowania. Wyniki badań, przedstawione w postaci referatów konferencyjnych, monografii w języku angielskim oraz serii artykułów, powinny zainteresować naukowców i studentów zajmujących się literaturą postkolonialną w języku angielskim i francuskim, historyków oraz kulturoznawców.


Badanie komunikacji internetowej z perspektywy psycholingwistycznej

NCN, Preludium 17, 2019/33/N/HS2/00541
Kierownik projektu: mgr Marek Placiński

Internet stał się jednym z najważniejszych sposobów porozumiewania się między ludźmi. To stwierdzenie jest jeszcze bardziej trafne w przypadku konwersacji, które prowadzimy przez różnego rodzaju komunikatory językowe, w których głównie posługujemy się tekstem, a nie mową. Mimo swojej popularności, tekstowa komunikacja internetowa zasadniczo różni się od „tradycyjnych” rozmów twarzą w twarz: często cechuje ją fragmentaryczność, wysyłanie wiadomości w mniejszych fragmentach oraz mnogość nieporozumień. Taki stan wynika z wielu technicznych ograniczeń, które napotykamy w komunikacji internetowej. Niniejszy projekt zakłada, że tekstowa komunikacja różni się nie tylko ze względu na ograniczenia techniczne, ale również ze względu na presje na rozumienie i wytwarzanie zdań. W celu weryfikacji powyższego stwierdzenia, należy podjąć tematykę rozmów internetowych z perspektywy psycholingwistycznej: dziedziny badań, która między innymi zajmuje się tematyką mechanizmów zawiadujących rozumieniem i tworzeniem zdań. Z tego względu, że w centrum zainteresowań projektu znajdują się rozmowy online, jako ramy teoretycznie przyjmiemy interaktywny model dopasowania (ang. interactive alignment model) sformułowany przez Pickeringa i Garroda (2004). Model ten zakłada, że rozmówcy są w stanie porozumieć się w konwersacji, ponieważ dochodzi w niej do dopasowania reprezentacji językowych, co jest wynikiem torowania składniowego i leksykalnego. Wybraliśmy tematykę rozmów internetowych przede wszystkim ze względu na ich rosnącą popularność, ale również ze względu na brak perspektyw psycholingwistycznych w badaniach tekstowych rozmów internetowych. Celem eksperymentów zaplanowanych w celu zrealizowania projektu jest sprawdzenie, czy model dopasowania przystaje do tekstowych rozmów internetowych i czy jest w stanie wyjaśnić ich naturę. Projekt zakłada również zbadanie, czy wysyłanie wiadomości w mniejszych częściach jest spowodowane łatwiejszym ich zrozumieniem. Nadrzędnym celem eksperymentów jest znalezienie odpowiedzi na pytanie, czy komunikacja internetowa wyłoniła się w kształcie, w jakim ją znamy obecnie, ze względu na ludzką zdolność do produkcji i rozumienia języka, które są ograniczone przez medium.


Narracje życiowe współczesnych artystek wizualnych

NCN, Miniatura 3
Kierownik projektu: dr Karolina Sikorska

Projekt dotyczy badań wstępnych, służących rozpoznaniu i opisaniu kategorii organizujących narracje o życiu wybranych współczesnych polskich artystek wizualnych, działających w różnych obszarach. Opiera się na 5 wywiadach narracyjnych. Celem tego projektu badawczego jest zdobycie wiedzy, jakie sytuacje, podmioty, wartości, instytucje czy idee artystki umieszczają w swoich opowieściach o stawaniu się/byciu artystką. Rozważając te kwestie, rozpoznajemy specyfikę „kobiecych” momentów przełomowych w formowaniu się tożsamości artystycznej kobiet, czy takie sytuacje w ogóle istnieją, wobec czego artystki się określają, jak życie prywatne przeplata się z zawodowym i jakie ma to znaczenie dla „robienia sztuki”. Interesujące poznawczo jest również określenie przez artystki istotnych dla nich samych kategorii dyskursu publicznego, estetycznego czy artystycznego, oddziałujących na ich życie. W ramach badania przyjrzymy się też artystycznym narracjom pod względem ich budowy: jak są wytwarzane, czy te historie są budowane linearnie, w jaki sposób podkreśla się momenty sprawcze, jaką rolę w opisie autobiograficznym odgrywają metafory i metonimie. Inspirując się rozważaniami Kirsten Hastrup (K. Hastrup, Droga do antropologii, 2008), chcemy dowiedzieć się także, na ile kobiece opowieści są spójne, a w jakich sytuacjach tekst „się rwie”. I co więcej: jak kulturowe usytuowanie artystek wpływa zarówno na treść, jak i sposób budowania przez nie opowieści o swoim życiu i pracy (J. Okely, Konteksty upłciowionych tekstów. Przykłady antropologiczne z minionych dekad, 2014).