Piąta edycja toruńskich spotkań „Za kulisami” poświęcona była dostępności ze szczególnym uwzględnieniem teatru, co wynika z formuły wydarzenia.
W centrum dyskusji poprowadzonej przez Marzennę Wiśniewską (UMK), do której zaproszone zostały Kaja Łyszczarz (z Polskiego Związku Głuchych), Katarzyna Lemańska i Maria Kilińska (Centrum Myśli Jana Pawła II, Festiwal Nowe Epifanie), znalazł się polski język migowy jako autonomiczny, pełnoprawny i poetycki język sztuki, istotny dla budowania różnorodności scenicznej. W rozmowie podnoszone były ponadto zagadnienia dotyczące pracy tłumacza, w tym aspekty etyczne i techniczne (m.in. oświetlenie, widoczność).
W wykładzie Artura Dudy (UMK) fundamentalnym wątkiem była audiodeskrypcja, przedstawiona nie tylko jako narzędzie dostępności, lecz także jako forma interpretacji artystycznej – od japońskich benshi po współczesne przykłady filmowe (autorska narracja Doroty Masłowskiej do filmu „To tylko rock”) i sceniczne (komentarze Krystiana Lupy w trakcie spektakli).
Kolejny panel składał się z dwóch części. W pierwszej Patrycja Gancarczyk (WOAK) zaprezentowała przewodnik sensoryczny własnego projektu do spektaklu „Buntowniczki” (reż. Paweł Paszta), który umożliwia pełniejsze uczestnictwo w odbiorze sztuki nie tylko niewidomym, ale też osobom z ADHD czy spektrum autyzmu. W drugiej części Magdalena Jasińska (WOAK), przedstawiając projekt Universal Art Design – realizowany przez 36 młodych twórców z Polski, Serbii i Włoch, w tym osoby z niepełnosprawnościami i przedstawicieli grup marginalizowanych – opowiedziała o konieczności uwzględniania dostępności już na etapie projektowania spektakli.
Ostatnie wystąpienie poświęcone było dostępności teatru i tańca dla osób z niepełnosprawnością wzroku. Katarzyna Peplińska-Pietrzak (Narodowy Stary Teatr w Krakowie) zwróciła m.in. uwagę na ewolucję audiodeskrypcji (od zasad obiektywnego opisu po bardziej eksperymentalne formy narracji, otwierające przestrzeń dla subiektywnego doświadczenia) oraz na konieczność profesjonalnej współpracy z ekspertami z niepełnosprawnością wzroku. Jej wystąpienie dotyczyło także realiów instytucjonalnych, naznaczonych wyzwaniami budżetowymi i organizacyjnymi.
Tradycyjnie już częścią festiwalu były warsztaty, w tej odsłonie skoncentrowane na dostępności, języku migowym i audiodeskrypcji (prowadzące: Katarzyna Makowska i Beata Głuchowicz-Marcinkowska (UOWIRO UMK) oraz Katarzyna Peplińska-Pietrzak).
Zakulisowe spotkania każdorazowo wieńczone były spektaklami teatralnymi realizowanymi bądź przez Teatr Horzycy, bądź Studenckie Koło Teatrologiczne. Tym razem spektakl nie stanowił zamknięcia festiwalowych wydarzeń, lecz ich inaugurację. Mowa tu o „Gorgon Syndrome” przygotowanym w ramach wspomnianego projektu Universal Art Design przez grupę NODOstage. Po spektaklu zaprezentowanym w WOAK-u odbyło się poprowadzone przez Magdalenę Jasińską spotkanie z twórczyniami oraz tłumaczką na język migowy i jednocześnie interpretatorką tytułowej roli (więcej na ten temat tu: link).
Serdecznie dziękujemy wszystkim, którzy współtworzyli piątą edycję festiwalu. Do jej przebiegu będzie można wrócić w przygotowywanej publikacji – szczegółowym zapisie wywiadów, wykładów i… wytłumaczeń. W oczekiwaniu na tę publikację zachęcamy do zapoznania się z wcześniejszymi (https://wydawnictwo.umk.pl/serie-wydawnicze/za-kulisami).